Kalça osteoartriti nedir?
Kalça ekleminde kıkırdak, kemik ve diğer eklem dokularında zamanla gelişen değişikliklerin ağrı, sertlik ve fonksiyon kaybına yol açtığı osteoartrit tablosudur.
Belirtileri nelerdir?
- Kasıkta veya kalçanın ön-yanında ağrı
- Yürüme ve merdivende ağrı
- Çorap-ayakkabı giyerken zorlanma
- Sabah veya hareketsizlik sonrası tutukluk
- Kalça hareket açıklığında, özellikle iç rotasyonda azalma
Nedenleri ve risk faktörleri
- İleri yaş
- Fazla kilo
- Kalça displazisi veya FAI gibi yapısal özellikler
- Eski kalça travması
- Ailevi yatkınlık ve ağır fiziksel yüklenme
Ne zaman doktora başvurmalı?
- Ağrı birkaç hafta içinde belirgin azalmıyorsa, giderek artıyorsa veya günlük yaşam, uyku, iş ya da sporu kısıtlıyorsa değerlendirme uygundur.
- Belirgin travma sonrası şekil bozukluğu, üzerine basamama/kullanamama, yeni uyuşma veya güç kaybı varsa daha erken başvurulmalıdır.
Tanı nasıl konur?
- Öykü ve muayenede hareket açıklığı, yürüme ve ağrı paterni değerlendirilir.
- Röntgen çoğu hastada temel görüntülemedir.
- Görüntüleme bulgusu ile ağrı şiddeti her zaman paralel değildir.
- Atipik ağrı veya başka patoloji şüphesinde MR/BT gerekebilir.
Tedavi yöntemleri
Tedavi; yakınmanın süresi, şiddeti, muayene bulguları, aktivite düzeyi ve hastanın hedeflerine göre basamaklandırılır. Ağrı kesici veya antiinflamatuvar ilaçlar bazı hastalarda kullanılabilir; yaş, mide-böbrek-kalp hastalıkları, gebelik ve diğer ilaçlar nedeniyle ilaç seçimi hekim tarafından kişiselleştirilmelidir.
Yaşam düzenlemeleri ve mekanik önlemler
- Düzenli fiziksel aktivite sürdürülür; uzun süreli hareketsizlikten kaçınılır.
- Fazla kilo varsa kademeli kilo kaybı özellikle yük taşıyan eklemlerde yararlıdır.
- Gerekirse baston, uygun ayakkabı, ortez veya aktivite modifikasyonu kullanılabilir.
Fizik tedavi uygulamaları
- Hastanın ağrı düzeyi, hareket kısıtlılığı, kas gücü ve günlük yaşam ihtiyaçları değerlendirilerek kişiye özel fizik tedavi programı planlanabilir. Gerektiğinde ağrının azaltılması, hareketin desteklenmesi ve rehabilitasyona katılımın kolaylaştırılması amacıyla uygun fizik tedavi modalitelerinden yararlanılabilir.
Girişimsel uygulamalar
- İlaç tedavisi, aktivite düzenlemesi ve rehabilitasyonun yeterli olmadığı seçilmiş hastalarda girişimsel tedaviler değerlendirilebilir. Uygulanacak yöntem ve enjeksiyon içeriği; muayene bulguları, görüntüleme sonuçları, hastalığın evresi ve hastanın kişisel özelliklerine göre hekim tarafından belirlenir.
- Gerekli durumlarda hastaya uygun enjeksiyon seçilerek ultrason eşliğinde doğru hedefe nokta atışı uygulanabilir. Her hastaya aynı enjeksiyon veya girişim uygulanmaz; en uygun yöntem kişiye özel olarak seçilir.
Egzersiz ve rehabilitasyon
- Kuvvet, aerobik kapasite, hareket açıklığı ve denge çalışmaları temel tedavilerdendir.
- Egzersiz hastanın eklemi, yaşı ve hedeflerine göre kişiselleştirilir.
Cerrahi ne zaman gerekir?
Ağrı ve hareket kısıtlılığı yaşam kalitesini ciddi etkiliyor, uygun egzersiz/kilo yönetimi/ilaç ve diğer ameliyatsız seçeneklere rağmen sürüyorsa total kalça protezi değerlendirilir. Karar yalnız röntgen derecesine göre verilmez.
Sık Sorulan Sorular
Kalça osteoartriti tamamen geçer mi?
Yapısal kıkırdak değişiklikleri tamamen geri dönmeyebilir; ancak ağrı ve işlev çoğu hastada belirgin biçimde iyileştirilebilir.
Röntgende kireçlenme varsa mutlaka ağrı olur mu?
Hayır. Görüntüleme ile ağrı şiddeti her zaman paralel değildir; tedavi kararında yakınma ve işlev daha önemlidir.
Enjeksiyon protezi geciktirir mi?
Bazı enjeksiyonlar belirli süre ağrı azaltabilir; protezi mutlaka geciktirdiği veya hastalığı durdurduğu söylenemez.
Egzersiz kıkırdağı aşındırır mı?
Kişiye uygun, dozlanmış egzersiz genellikle güvenlidir ve osteoartritin temel tedavilerindendir.