Greater trokanterik ağrı sendromu (GTPS) nedir?
Kalçanın dış yanındaki ağrının şemsiye adıdır; çoğu olguda gluteus medius/minimus tendonları temel rol oynar ve bursit eşlik edebilir. Bu nedenle yalnız “trokanterik bursit” demek her zaman doğru değildir.
Belirtileri nelerdir?
- Kalçanın dış yanında ağrı
- Ağrılı taraf üzerine yatamama
- Merdiven, yokuş veya uzun yürümede ağrı
- Tek ayak üzerinde dururken ağrı
- Büyük trokanter üzerinde hassasiyet
Nedenleri ve risk faktörleri
- Gluteal tendon yük kapasitesinin azalması
- Ani yürüyüş/koşu yük artışı
- Kalça abdüktör güç kaybı
- Kadınlarda ve orta-ileri yaşta daha sık
- Bel/kalça biyomekaniği ve obezite eşlik edebilir
Ne zaman doktora başvurmalı?
- Ağrı birkaç hafta içinde belirgin azalmıyorsa, giderek artıyorsa veya günlük yaşam, uyku, iş ya da sporu kısıtlıyorsa değerlendirme uygundur.
- Belirgin travma sonrası şekil bozukluğu, üzerine basamama/kullanamama, yeni uyuşma veya güç kaybı varsa daha erken başvurulmalıdır.
Tanı nasıl konur?
- Tanı çoğunlukla kliniktir; trokanter hassasiyeti ve yükleme testleri birlikte değerlendirilir.
- USG gluteal tendon ve bursayı gösterebilir.
- MR dirençli olgu veya gluteal yırtık şüphesinde kullanılabilir.
- Bel radikülopatisi ve kalça eklem içi ağrı ayırıcı tanıda değerlendirilir.
Tedavi yöntemleri
Tedavi; yakınmanın süresi, şiddeti, muayene bulguları, aktivite düzeyi ve hastanın hedeflerine göre basamaklandırılır. Ağrı kesici veya antiinflamatuvar ilaçlar bazı hastalarda kullanılabilir; yaş, mide-böbrek-kalp hastalıkları, gebelik ve diğer ilaçlar nedeniyle ilaç seçimi hekim tarafından kişiselleştirilmelidir.
Yaşam düzenlemeleri ve mekanik önlemler
- Ağrıyı sürekli alevlendiren yükler geçici olarak azaltılır; uzun süreli tam istirahatten kaçınılır.
- İş ve spor yükü birden değil, kademeli değiştirilir.
- Uyku, sigara, metabolik hastalıklar ve genel toparlanma kapasitesi gözden geçirilir.
Fizik tedavi uygulamaları
- Hastanın ağrı düzeyi, hareket kısıtlılığı, kas gücü ve günlük yaşam ihtiyaçları değerlendirilerek kişiye özel fizik tedavi programı planlanabilir. Gerektiğinde ağrının azaltılması, hareketin desteklenmesi ve rehabilitasyona katılımın kolaylaştırılması amacıyla uygun fizik tedavi modalitelerinden yararlanılabilir.
Girişimsel uygulamalar
- İlaç tedavisi, aktivite düzenlemesi ve rehabilitasyonun yeterli olmadığı seçilmiş hastalarda girişimsel tedaviler değerlendirilebilir. Uygulanacak yöntem ve enjeksiyon içeriği; muayene bulguları, görüntüleme sonuçları, hastalığın evresi ve hastanın kişisel özelliklerine göre hekim tarafından belirlenir.
- Gerekli durumlarda hastaya uygun enjeksiyon seçilerek ultrason eşliğinde doğru hedefe nokta atışı uygulanabilir. Her hastaya aynı enjeksiyon veya girişim uygulanmaz; en uygun yöntem kişiye özel olarak seçilir.
Egzersiz ve rehabilitasyon
- Temel yaklaşım ağrı toleransı içinde progresif tendon yüklemesidir.
- İzometrik, izotonik/ağır-yavaş direnç ve gerektiğinde eksantrik yükleme kişiye göre ilerletilir.
- Spora dönüşte hız, sıçrama ve spora özgü yükler aşamalı eklenir.
Cerrahi ne zaman gerekir?
Çoğu olguda cerrahi gerekmez. İleri gluteus medius/minimus yırtığı, belirgin abdüktör güçsüzlüğü ve aylar süren yapılandırılmış tedaviye yanıtsızlıkta tendon onarımı değerlendirilebilir.
Sık Sorulan Sorular
Greater trokanterik ağrı sendromu (GTPS) için tamamen dinlenmek gerekir mi?
Genellikle hayır. Provokatif yük azaltılır fakat kademeli yükleme çoğu tendon probleminde tedavinin temelidir.
Ultrason veya MR bulgusu ağrının şiddetini gösterir mi?
Her zaman değil; yapısal tendon değişiklikleri ağrısız kişilerde de görülebilir.
Enjeksiyon tedavisi herkese uygulanır mı?
Hayır. Enjeksiyon gereksinimi ve uygulanacak içerik; muayene, görüntüleme bulguları ve hastanın özelliklerine göre hekim tarafından kişiye özel belirlenir.
Enjeksiyon tedavisi kesin çözüm müdür?
Hayır. Enjeksiyonlar uygun hastada tedavinin bir parçası olabilir; rehabilitasyonun yerine geçmez ve sonuçlar kişiden kişiye değişebilir.