Patellofemoral ağrı sendromu nedir?
Diz kapağı çevresinde, özellikle patellofemoral ekleme yük bindiren aktivitelerle ortaya çıkan ön diz ağrısı sendromudur; her zaman kıkırdak hasarı veya “kondromalazi” anlamına gelmez.
Belirtileri nelerdir?
- Merdiven, çömelme ve koşuda ön diz ağrısı
- Uzun süre oturunca ağrı
- Zıplama/inişte ağrı
- Diz kapağı çevresinde yaygın hassasiyet
- Bazen krepitasyon
Nedenleri ve risk faktörleri
- Ani koşu/aktivite artışı
- Kalça ve diz kas kapasitesi yetersizliği
- Yüklenme hataları
- Önceki diz ağrısı
- Bazı alt ekstremite biyomekanik özellikleri
Ne zaman doktora başvurmalı?
- Ağrı birkaç hafta içinde belirgin azalmıyorsa, giderek artıyorsa veya günlük yaşam, uyku, iş ya da sporu kısıtlıyorsa değerlendirme uygundur.
- Belirgin travma sonrası şekil bozukluğu, üzerine basamama/kullanamama, yeni uyuşma veya güç kaybı varsa daha erken başvurulmalıdır.
Tanı nasıl konur?
- Tanı kliniktir; çömelme, merdiven ve patellofemoral yükle ağrı değerlendirilir.
- Röntgen çoğu genç tipik hastada şart değildir.
- MR dirençli olgu, travma veya başka patoloji şüphesinde kullanılabilir.
- Patellar tendon, menisküs ve bağ patolojileri ayırıcı tanıda ele alınır.
Tedavi yöntemleri
Tedavi; yakınmanın süresi, şiddeti, muayene bulguları, aktivite düzeyi ve hastanın hedeflerine göre basamaklandırılır. Ağrı kesici veya antiinflamatuvar ilaçlar bazı hastalarda kullanılabilir; yaş, mide-böbrek-kalp hastalıkları, gebelik ve diğer ilaçlar nedeniyle ilaç seçimi hekim tarafından kişiselleştirilmelidir.
Yaşam düzenlemeleri ve mekanik önlemler
- Semptomu belirgin artıran dönüş, derin çömelme, baş üstü veya benzeri provokatif yükler geçici azaltılır.
- Tam istirahat yerine tolere edilen alternatif aktiviteler sürdürülür.
Fizik tedavi uygulamaları
- Hastanın ağrı düzeyi, hareket kısıtlılığı, kas gücü ve günlük yaşam ihtiyaçları değerlendirilerek kişiye özel fizik tedavi programı planlanabilir. Gerektiğinde ağrının azaltılması, hareketin desteklenmesi ve rehabilitasyona katılımın kolaylaştırılması amacıyla uygun fizik tedavi modalitelerinden yararlanılabilir.
Girişimsel uygulamalar
- İlaç tedavisi, aktivite düzenlemesi ve rehabilitasyonun yeterli olmadığı seçilmiş hastalarda girişimsel tedaviler değerlendirilebilir. Uygulanacak yöntem ve enjeksiyon içeriği; muayene bulguları, görüntüleme sonuçları, hastalığın evresi ve hastanın kişisel özelliklerine göre hekim tarafından belirlenir.
- Gerekli durumlarda hastaya uygun enjeksiyon seçilerek ultrason eşliğinde doğru hedefe nokta atışı uygulanabilir. Her hastaya aynı enjeksiyon veya girişim uygulanmaz; en uygun yöntem kişiye özel olarak seçilir.
Egzersiz ve rehabilitasyon
- Kuvvet, nöromüsküler kontrol, denge ve hareket kalitesi geliştirilir.
- Spora dönüş görevleri aşamalı olarak eklenir.
Cerrahi ne zaman gerekir?
Cerrahi çok nadirdir ve yalnız iyi tanımlanmış yapısal bozukluk/instabilite ile uzun süreli rehabilitasyon başarısızlığında düşünülür.
Sık Sorulan Sorular
Patellofemoral ağrı sendromu görüntülemede görülürse mutlaka ameliyat gerekir mi?
Hayır. Cerrahi kararı semptom, muayene, fonksiyon ve rehabilitasyona yanıtla verilir.
Egzersiz durumu kötüleştirir mi?
Uygun dozda egzersiz çoğu hastada güvenlidir; provokatif yükler kademeli düzenlenir.
Enjeksiyon yapıyı onarır mı?
Genellikle hayır; çoğu enjeksiyon ağrı/inflamasyon kontrolü veya tanısal amaç taşır.
Spora ne zaman dönülür?
Ağrı, hareket, kuvvet, denge ve spora özgü testler yeterli olduğunda aşamalı dönülür.