Lomber faset eklem kaynaklı ağrı nedir?
Bel omurlarının arka bölümündeki faset eklemlerinin kronik bel ağrısına katkıda bulunduğu durumdur. BT/MR’da faset artriti görülmesi tek başına ağrının fasetten geldiğini kanıtlamaz.
Belirtileri nelerdir?
- Belin tek/iki yanında lokal ağrı
- Geriye eğilme/rotasyonla artış
- Kalça üstüne yansıyan ağrı
- Uzun ayakta kalmada artış
- Belirgin dermatomal nörolojik bulgu genellikle yoktur
Nedenleri ve risk faktörleri
- Yaşa bağlı dejenerasyon
- Segmental yük değişiklikleri
- Spondilolistezis/omurga dejenerasyonu
- Tekrarlayıcı ekstansiyon-rotasyon yükü
Ne zaman doktora başvurmalı?
- Ağrı birkaç hafta içinde belirgin azalmıyorsa, giderek artıyorsa veya günlük yaşam, uyku, iş ya da sporu kısıtlıyorsa değerlendirme uygundur.
- Belirgin travma sonrası şekil bozukluğu, üzerine basamama/kullanamama, yeni uyuşma veya güç kaybı varsa daha erken başvurulmalıdır.
Tanı nasıl konur?
- Muayene olası faset ağrısını düşündürebilir fakat tek başına doğrulamaz.
- MR/BT dejenerasyonu gösterir.
- Medial branch diagnostik blokları seçilmiş kronik hastada faset kaynağını doğrulamak için kullanılır.
- Radiküler, SI, kalça ve diğer bel ağrısı nedenleri dışlanır.
Tedavi yöntemleri
Tedavi; yakınmanın süresi, şiddeti, muayene bulguları, aktivite düzeyi ve hastanın hedeflerine göre basamaklandırılır. Ağrı kesici veya antiinflamatuvar ilaçlar bazı hastalarda kullanılabilir; yaş, mide-böbrek-kalp hastalıkları, gebelik ve diğer ilaçlar nedeniyle ilaç seçimi hekim tarafından kişiselleştirilmelidir.
Yaşam düzenlemeleri ve mekanik önlemler
- Uzun süre tek pozisyonda kalmaktan kaçınılır ve günlük aktivite tolere edildiği ölçüde sürdürülür.
- İş/masa düzeni ve kaldırma tekniği semptomlara göre düzenlenir.
- Kırmızı bayrak yoksa korku nedeniyle uzun süreli yatak istirahati önerilmez.
Fizik tedavi uygulamaları
- Hastanın ağrı düzeyi, hareket kısıtlılığı, kas gücü ve günlük yaşam ihtiyaçları değerlendirilerek kişiye özel fizik tedavi programı planlanabilir. Gerektiğinde ağrının azaltılması, hareketin desteklenmesi ve rehabilitasyona katılımın kolaylaştırılması amacıyla uygun fizik tedavi modalitelerinden yararlanılabilir.
Girişimsel uygulamalar
- İlaç tedavisi, aktivite düzenlemesi ve rehabilitasyonun yeterli olmadığı seçilmiş hastalarda girişimsel tedaviler değerlendirilebilir. Uygulanacak yöntem ve enjeksiyon içeriği; muayene bulguları, görüntüleme sonuçları, hastalığın evresi ve hastanın kişisel özelliklerine göre hekim tarafından belirlenir.
- Gerekli durumlarda hastaya uygun enjeksiyon seçilerek ultrason eşliğinde doğru hedefe nokta atışı uygulanabilir. Her hastaya aynı enjeksiyon veya girişim uygulanmaz; en uygun yöntem kişiye özel olarak seçilir.
Egzersiz ve rehabilitasyon
- Omurga, kalça ve skapula çevresi kuvvet/endürans egzersizleri kademeli ilerletilir.
- Yürüme ve aerobik egzersiz fonksiyon hedeflerine göre eklenir.
Cerrahi ne zaman gerekir?
İzole faset ağrısında cerrahi uygulanmaz; cerrahi yalnız instabilite, deformite veya nörolojik bası gibi farklı nedenlerle gerekebilir.
Sık Sorulan Sorular
Lomber faset eklem kaynaklı ağrı için MR şart mı?
Her hastada değil. İlerleyici nörolojik kayıp, ciddi/persistan semptom veya girişim-cerrahi planı varsa daha önemlidir.
İstirahat gerekir mi?
Uzun süreli yatak istirahati genellikle önerilmez; tolere edilen günlük aktivite sürdürülür.
Enjeksiyon hastalığı ortadan kaldırır mı?
Genellikle hayır; amaç ağrı ve inflamasyonu azaltarak hareket ve rehabilitasyonu kolaylaştırmaktır.
Ne zaman cerrahi düşünülür?
İlerleyici nörolojik kayıp, omurilik/cauda equina basısı veya kapsamlı ameliyatsız tedaviye rağmen ciddi işlev kaybında değerlendirilir.